diff --git a/bot/docs/DEPLOY-AND-MONITORING.md b/bot/docs/DEPLOY-AND-MONITORING.md
new file mode 100644
index 0000000..a0a3f82
--- /dev/null
+++ b/bot/docs/DEPLOY-AND-MONITORING.md
@@ -0,0 +1,86 @@
+# استقرار و پایش — فاز ۷ (Jev + Observability)
+
+وضعیت به‌روزشده: 2026-10-12 · برنچ: `prod-v7` · **هیچ پوشی انجام نمی‌شود تا مالک دستور بدهد.**
+
+## الف) وضعیت فعلی
+
+- بات همین حالا **روی استک لوکال** اجرا می‌شود (long-polling بله؛ بدون پورت ورودی) و
+  `JEV_ENABLED` + `OBS_ENABLED` روی آن فعال است.
+- استقرار بات روی سرور یک **تصمیم جدا** است (نه بخشی از مرج تیم). تا آن تصمیم، بات لوکال می‌ماند.
+- ⚠️ **قانون یک‌پولره:** Bale فقط اجازه‌ی یک مصرف‌کننده‌ی `getUpdates` می‌دهد. اگر باتِ سرور و
+  باتِ لوکال هم‌زمان روشن باشند، پیام‌ها بین آن‌ها گم/تکراری می‌شوند. **قبل از روشن‌کردن بات سرور،
+  بات لوکال باید خاموش شود.**
+
+## ب) پیش‌نیازهای سرور (وقتی تصمیم گرفته شد)
+
+کلیدها و تنظیم‌های بات (در گیت نیستند — از طریق Coolify env یا فایل `bot/.env` روی سرور):
+
+| متغیر | مقدار |
+|---|---|
+| `PROCUREMENT_BOT_BOT_TOKEN` | توکن بله (rotated — بخش امنیتی پایین را ببین) |
+| `PROCUREMENT_BOT_AI_API_KEY` | کلید DeepSeek |
+| `PROCUREMENT_BOT_TYPESAFE_API_KEY` | کلید Jev |
+| `PROCUREMENT_BOT_API_BASE_URL` | `http://api:8000/api/v1` |
+| `PROCUREMENT_BOT_DATABASE_URL` | `postgresql+asyncpg://postgres:***@postgres:5432/procurement` |
+| `PROCUREMENT_BOT_JEV_CONF_EXACT` / `_FLOOR` | اختیاری — پیش‌فرض کالیبره: `0.85` / `0.65` |
+| `PROCUREMENT_BOT_OBS_PROMPT_VERSION` | `nlu-v2-entity-mentions` (برای prompt_hash) |
+
+ولوم‌ها: `bot/app` (کد)، `bot/tools` (ابزارها/pایش)، `bot/data` (**صدای خام — آرشیو، نه حذف**)،
+`bot/.env:ro`.
+
+نکته: **mount جدید فقط با recreate اعمال می‌شود، نه restart** → `docker compose up -d --force-recreate bot`.
+
+بلوک آماده‌ی سرویس بات برای کامپوز دیپلوی Coolify (فقط «در صورت» تصمیم — عمداً به فایل کامپوز
+اضافه نشده چون سرویس‌شدن خودکار = خطر دو‌پولری و تغییر رفتار سرور):
+
+```yaml
+  bot:
+    image: v15-bot:latest
+    build: { context: ./bot, dockerfile: Dockerfile }
+    restart: unless-stopped
+    mem_limit: 512m
+    volumes:
+      - ./bot/data:/srv/bot/data
+      - ./bot/tools:/srv/bot/tools
+    environment:
+      PROCUREMENT_BOT_BOT_TOKEN: ${BALE_BOT_TOKEN}
+      PROCUREMENT_BOT_AI_API_KEY: ${AI_API_KEY}
+      PROCUREMENT_BOT_TYPESAFE_API_KEY: ${TYPESAFE_API_KEY}
+      PROCUREMENT_BOT_API_BASE_URL: http://api:8000/api/v1
+      PROCUREMENT_BOT_DATABASE_URL: postgresql+asyncpg://postgres:${POSTGRES_PASSWORD}@postgres:5432/procurement
+```
+
+## ج) ترتیب استقرار (فقط وقتی مالک گفت «پوش کن»)
+
+1. مهندس ارشد `prod-v7` را با بقیه مرج و CI/Coolify دیپلوی ERP را انجام می‌دهد.
+2. تصمیم بات سرور (بالا) → در صورت تأیید: خاموش‌کردن بات لوکال → روشن‌کردن بات سرور.
+3. **Smoke test (چک‌لیست پلن §۷ بند ۱۲):** ۱۰ پیام نمونه شامل «منشیانه/دفتر/مصطفوی» + یک ویس؛
+   بررسی: اتصال دقیق‌ها، پیام ابهام با دکمه‌های کاندیدا، ساخت جدید، پیش‌نویس، ثبت نهایی.
+4. راستی‌آزمایی پایش: `docker compose exec bot python tools/monitor.py --days 1`
+   → قیف باید پر شود و رخدادهای همان پیام‌ها در `bot_trace_events` باشد.
+5. چک سهمیه: `usage` در `jev.result` (توکن ورودی/خروجی) + latency p95.
+
+## د) Rollback (بدون دیپلوی — فقط env + restart)
+
+| سوئیچ | اثر |
+|---|---|
+| `JEV_ENABLED=false` | بازگشت کامل به مسیر difflib قدیم |
+| `OBS_ENABLED=false` | خاموش‌شدن ثبت (داده‌های قبلی دست‌نخورده می‌مانند) |
+
+## ه) پایش هفتگی
+
+```bash
+docker compose exec bot python tools/monitor.py --days 7        # DIGEST
+docker compose exec bot python tools/monitor.py --days 7 --check  # exit 1 اگر هشدار
+```
+
+- خروجی: کنسول + فایل `bot/data/reports/monitoring_<ts>.md`
+- آمار **فقط روی ترافیک واقعی** است (calibration/test حذف می‌شوند؛ `--include-calibration` برای دیدن همه).
+- هشدارها (پلن §۴.۵): حجم Observability > ۵GB یا رخداد ماهانه > ۱۰۰هزار → **جلسه‌ی «آرشیو، نه حذف»**؛
+  انحراف نسخه‌ی مدل از پین `jev-1.13.0`؛ نسبت خطای Jev > ۲۰٪.
+- پروکسی کیفیت: انتخاب کاربر در ابهام‌ها (گزینه اول مدل / گزینه دیگر / «هیچ‌کدام») — این عددِ A/B واقعی است.
+
+## و) یادآوری امنیتی (از قبل علامت‌خورده — تصمیم مالک)
+
+`docker-compose.yml` (نسخه لوکال) هنوز توکن بله و کلید DeepSeek را به‌صورت پیش‌فرض
+(`:-...`) داخل خود دارد. قبل از هر پوش/جابه‌جایی سرور، چرخش کلیدها توصیه می‌شود.
diff --git a/bot/tools/monitor.py b/bot/tools/monitor.py
new file mode 100644
index 0000000..f37dd99
--- /dev/null
+++ b/bot/tools/monitor.py
@@ -0,0 +1,292 @@
+"""Phase-7 weekly monitoring digest (plan §7) — all from the observability tables.
+
+    docker compose exec bot python tools/monitor.py [--days 7] [--check] [--include-calibration]
+
+- Prints a Persian digest and writes the same content as markdown to
+  `data/reports/monitoring_<YYYYMMDD_HHMM>.md`.
+- No dashboard by design (owner decision): raw tables + SELECTs are the
+  source of truth; this script is the weekly read of them.
+- Default window covers REAL traffic only: traces with source='calibration'
+  and the test traces (chat_id=0) are excluded from the stats (pass
+  `--include-calibration` to see everything; the volume section always shows
+  the full breakdown).
+- `--check` exits 1 when a warning trips (space/volume growth per plan §4.5 —
+  >5GB or >100k events/month → the «archive, do not delete» session is due —
+  plus Jev failure ratio and model drift) so it can be wired to a scheduler.
+- Nothing is ever deleted here (no-deletion policy).
+"""
+import argparse
+import asyncio
+import sys
+from datetime import datetime, timezone
+from pathlib import Path
+
+sys.path.insert(0, str(Path(__file__).resolve().parents[1]))
+
+from sqlalchemy import text
+
+from app.config import settings
+from app.db import SessionLocal
+
+GB = 1024 ** 3
+TABLE_SIZE_WARN = 5 * GB          # plan §4.5: >5GB of observability storage
+MONTHLY_EVENTS_WARN = 100_000     # plan §4.5: >100k events / month
+JEV_FAIL_RATIO_WARN = 0.20        # of jev.result events in the window (n>=5)
+
+# window predicate reused everywhere: --days 0 → all time
+WIN = "(:days = 0 or created_at >= now() - (:days * interval '1 day'))"
+WIN_E = "(:days = 0 or e.created_at >= now() - (:days * interval '1 day'))"
+# real-traffic filter: keep only traces of genuine chats (no calibration, no chat_id=0 tests)
+REAL = ("trace_id in (select id from bot_traces where coalesce(source,'bale') <> 'calibration' "
+        "and coalesce(chat_id, 0) <> 0)")
+REAL_E = ("e.trace_id in (select id from bot_traces where coalesce(source,'bale') <> 'calibration' "
+          "and coalesce(chat_id, 0) <> 0)")
+
+
+def _n(x) -> str:
+    try:
+        return f"{int(x):,}"
+    except (TypeError, ValueError):
+        return "—"
+
+
+def _human(nbytes: int) -> str:
+    if not nbytes:
+        return "0 B"
+    step = 1024.0
+    v = float(nbytes)
+    for unit in ("B", "KB", "MB", "GB", "TB"):
+        if v < step or unit == "TB":
+            return f"{v:,.1f} {unit}"
+        v /= step
+    return f"{v:,.1f} TB"
+
+
+def _join(rows, fmt) -> str:
+    return " · ".join(fmt(r) for r in rows) or "—"
+
+
+async def build(days: int, include_cal: bool = False) -> tuple[list[str], list[str]]:
+    """Return (digest lines, warnings)."""
+    flt = "" if include_cal else f" and {REAL}"
+    flt_e = "" if include_cal else f" and {REAL_E}"
+    warnings: list[str] = []
+    L: list[str] = []
+
+    async with SessionLocal() as s:
+        async def rows(sql, **params):
+            return (await s.execute(text(sql), {"days": days, **params})).all()
+
+        async def one(sql, **params):
+            return (await s.execute(text(sql), {"days": days, **params})).first()
+
+        # ---------------------------------------------------------- volume (always all traces)
+        by_src = await rows("""
+            select coalesce(source,'?') src, count(*) n from bot_traces
+            where (:days = 0 or created_at >= now() - (:days * interval '1 day'))
+            group by 1 order by n desc
+        """)
+        per_day = await rows(f"""
+            select to_char(date_trunc('day', created_at), 'MM-DD') d, count(*) n
+            from bot_trace_events where {WIN}{flt}
+            group by 1 order by min(created_at)
+        """)
+        total_events = await one(f"select count(*) n from bot_trace_events where {WIN}{flt}")
+
+        L += [f"پنجره: {'از ابتدا' if days == 0 else f'{days} روز اخیر'}"
+              + ("" if include_cal else " · فقط ترافیک واقعی (بدون calibration/test)"), ""]
+        L.append("- منابع روندها: " + _join(by_src, lambda r: f"{r.src}: {_n(r.n)}"))
+        if per_day:
+            L.append(f"- رخداد{'' if include_cal else ' واقعی'} در روز: "
+                     + _join(per_day, lambda r: f"{r.d}={_n(r.n)}")
+                     + f"  (کل پنجره: {_n(total_events.n)})")
+
+        # ---------------------------------------------------------- stages / latency
+        stages = await rows(f"""
+            select stage, count(*) n,
+                   count(*) filter (where not ok) fails,
+                   round(percentile_cont(0.5) within group (order by latency_ms)) p50,
+                   round(percentile_cont(0.95) within group (order by latency_ms)) p95
+            from bot_trace_events where {WIN}{flt}
+            group by 1 order by n desc
+        """)
+        L += ["", "### مرحله‌ها (stage · تعداد · خطا · p50/p95 ms)"]
+        if not stages:
+            L.append("- —")
+        for r in stages:
+            lat = f" · {r.p50}/{r.p95}" if r.p50 is not None else ""
+            bad = f" · ⚠️ {_n(r.fails)} خطا" if r.fails else ""
+            L.append(f"- `{r.stage}`: {_n(r.n)}{bad}{lat}")
+        fails = [(r.stage, r.fails) for r in stages if r.fails]
+        if fails:
+            warnings.append("خطا در مراحل: " + ", ".join(f"{a}×{b}" for a, b in fails))
+
+        # ---------------------------------------------------------- funnel
+        nlu = await one(f"""
+            select count(*) n, count(*) filter (where ok) ok from bot_trace_events
+            where stage='nlu.result' and {WIN}{flt}
+        """)
+        mentions = await one(f"""
+            select coalesce(sum(jsonb_array_length(payload->'entity_mentions')), 0) n
+            from bot_trace_events
+            where stage='entities.extracted' and jsonb_typeof(payload->'entity_mentions')='array'
+              and {WIN}{flt}
+        """)
+        jev = await one(f"""
+            select count(*) n, count(*) filter (where ok) ok, count(*) filter (where not ok) fail
+            from bot_trace_events where stage='jev.result' and {WIN}{flt}
+        """)
+        route_src = await rows(f"""
+            select coalesce(payload->>'source','?') src, count(*) n from bot_trace_events
+            where stage='routing.decision' and {WIN}{flt} group by 1 order by n desc
+        """)
+        jev_status = await rows(f"""
+            select coalesce(m->>'status','?') st, count(*) n
+            from bot_trace_events e, jsonb_array_elements(e.payload->'mentions') m
+            where e.stage='routing.decision' and e.payload->>'source'='jev' and {WIN_E}{flt_e}
+            group by 1 order by n desc
+        """)
+        bands = await rows(f"""
+            select case
+                     when (m->>'confidence')::float >= :ex then 'exact'
+                     when (m->>'confidence')::float >= :fl then 'ambiguity'
+                     else 'low' end band, count(*) n
+            from bot_trace_events e, jsonb_array_elements(e.payload->'mentions') m
+            where e.stage='routing.decision' and e.payload->>'source'='jev' and {WIN_E}{flt_e}
+            group by 1 order by n desc
+        """, ex=settings.JEV_CONF_EXACT, fl=settings.JEV_CONF_FLOOR)
+        difflib = await rows(f"""
+            select coalesce(payload->>'status','?') st, count(*) n from bot_trace_events
+            where stage='routing.decision' and payload->>'source'='difflib' and {WIN}{flt}
+            group by 1 order by n desc
+        """)
+        commits = await one(f"""
+            select count(*) filter (where stage='draft.commit') committed,
+                   count(*) filter (where stage='draft.cancel') cancelled,
+                   count(*) filter (where stage='draft.render') rendered
+            from bot_trace_events where {WIN}{flt}
+        """)
+
+        L += ["", "### قیف پردازش"]
+        L.append(f"- NLU (nlu.result): {_n(nlu.n)} — mentionهای استخراج‌شده: {_n(mentions.n)}")
+        L.append(f"- Jev (jev.result): {_n(jev.n)} درخواست/فیلد — خطا: {_n(jev.fail)}")
+        L.append(f"- مسیریابی: " + _join(route_src, lambda r: f"{r.src}: {_n(r.n)}"))
+        L.append(f"- وضعیت mentionهای Jev: " + _join(jev_status, lambda r: f"{r.st}: {_n(r.n)}"))
+        L.append(f"- باندهای confidence (EXACT={settings.JEV_CONF_EXACT} / FLOOR={settings.JEV_CONF_FLOOR}): "
+                 + _join(bands, lambda r: f"{r.band}: {_n(r.n)}"))
+        L.append(f"- difflib (fallback): " + _join(difflib, lambda r: f"{r.st}: {_n(r.n)}"))
+        L.append(f"- پیش‌نویس: نمایش {_n(commits.rendered)} · ثبت نهایی {_n(commits.committed)} · لغو {_n(commits.cancelled)}")
+
+        if jev.n and jev.n >= 5 and jev.fail / jev.n > JEV_FAIL_RATIO_WARN:
+            warnings.append(f"نسبت خطای Jev بالا: {jev.fail}/{jev.n}")
+
+        # ---------------------------------------------------------- user choices (quality proxy)
+        user_amb = await rows(f"""
+            select coalesce(payload->>'action','?') act, coalesce(payload->>'arg','-') arg, count(*) n
+            from bot_trace_events where stage='ambiguity.user_choice' and {WIN}{flt}
+            group by 1,2 order by n desc
+        """)
+        picks = await rows(f"""
+            select case when (payload->>'idx')::int = 0 then 'top' else 'other' end k, count(*) n
+            from bot_trace_events where stage='user_choice.pick' and {WIN}{flt}
+            group by 1 order by n desc
+        """)
+        L += ["", "### انتخاب کاربر (پروکسی کیفیت — A/B واقعی Jev↔difflib↔کاربر)"]
+        L.append("- ابهام‌ها: " + (_join(user_amb, lambda r: f"{r.act}({r.arg}): {_n(r.n)}")
+                 if user_amb else "— هنوز کاربری در ابهام انتخاب نکرده"))
+        top = sum(r.n for r in picks if r.k == "top")
+        other = sum(r.n for r in picks if r.k == "other")
+        if picks:
+            L.append(f"- دکمه‌های گزینه: گزینه اول (پیشنهاد مدل) {_n(top)} · گزینه دیگر {_n(other)}")
+        new_rej = sum(r.n for r in user_amb if r.act == "new")
+        if new_rej:
+            L.append(f"- «هیچ‌کدام/جدید» در ابهام: {_n(new_rej)} (پیشنهاد مدل رد شد)")
+
+        # ---------------------------------------------------------- jev health
+        tokens = await one(f"""
+            select coalesce(sum((payload->'usage'->>'input_tokens')::bigint),0) tin,
+                   coalesce(sum((payload->'usage'->>'output_tokens')::bigint),0) tout
+            from bot_trace_events
+            where stage='jev.result' and payload->'usage' is not null and {WIN}{flt}
+        """)
+        models = await rows(f"""
+            select coalesce(model,'?') m, count(*) n from bot_trace_events
+            where stage='jev.result' and {WIN}{flt} group by 1 order by n desc
+        """)
+        L += ["", "### سلامت Jev"]
+        L.append(f"- توکن مصرفی (از usage): ورودی {_n(tokens.tin)} · خروجی {_n(tokens.tout)}")
+        L.append(f"- مدل‌ها: " + _join(models, lambda r: f"`{r.m}`×{_n(r.n)}"))
+        drift = [r.m for r in models if r.m not in ("?", settings.JEV_MODEL)]
+        if drift:
+            warnings.append(f"انحراف نسخه مدل Jev: {drift} ≠ پین {settings.JEV_MODEL}")
+
+        # ---------------------------------------------------------- stt health
+        stt = await rows(f"""
+            select coalesce(payload->>'provider','?') p, count(*) n, count(*) filter (where ok) ok,
+                   round(percentile_cont(0.5) within group (order by latency_ms)) p50
+            from bot_trace_events where stage='stt.result' and {WIN}{flt} group by 1 order by n desc
+        """)
+        if stt:
+            L += ["", "### STT"]
+            for r in stt:
+                L.append(f"- {r.p}: {_n(r.ok)}/{_n(r.n)} موفق · p50 {r.p50 if r.p50 is not None else '—'} ms")
+
+        # ---------------------------------------------------------- space / archive guard (always all data)
+        sizes = await one("""
+            select pg_total_relation_size('bot_trace_events') ev_bytes,
+                   pg_total_relation_size('bot_traces') tr_bytes,
+                   pg_total_relation_size('bot_messages') msg_bytes
+        """)
+        month_events = await one("""
+            select count(*) n from bot_trace_events
+            where created_at >= date_trunc('month', now())
+        """)
+        voices_dir = Path(settings.OBS_VOICE_DIR)
+        v_files = v_bytes = 0
+        if voices_dir.exists():
+            for p in voices_dir.rglob("*"):
+                if p.is_file():
+                    v_files += 1
+                    v_bytes += p.stat().st_size
+        obs_bytes = (sizes.ev_bytes or 0) + (sizes.tr_bytes or 0) + v_bytes
+
+        L += ["", "### فضا و آرشیو (سیاست: آرشیو، نه حذف — پلن §4.5)"]
+        L.append(f"- bot_trace_events: {_human(sizes.ev_bytes or 0)} · bot_traces: {_human(sizes.tr_bytes or 0)} "
+                 f"· bot_messages: {_human(sizes.msg_bytes or 0)} · صدای خام: {_human(v_bytes)} ({_n(v_files)} فایل)")
+        L.append(f"- رخدادهای این ماه تقویمی: {_n(month_events.n)}")
+        if obs_bytes > TABLE_SIZE_WARN:
+            warnings.append(f"حجم Observability از ۵GB گذشت: {_human(obs_bytes)} → جلسه آرشیو لازم است")
+        if month_events.n > MONTHLY_EVENTS_WARN:
+            warnings.append(f"رخداد این ماه از ۱۰۰هزار گذشت: {_n(month_events.n)} → جلسه آرشیو لازم است")
+
+    return L, warnings
+
+
+async def main() -> None:
+    ap = argparse.ArgumentParser(description="Phase-7 monitoring digest")
+    ap.add_argument("--days", type=int, default=7, help="0 = از ابتدا (default: 7)")
+    ap.add_argument("--check", action="store_true", help="exit 1 when a warning trips")
+    ap.add_argument("--include-calibration", action="store_true",
+                    help="شامل ترافیک calibration/test در آمار (پیش‌فرض: فقط ترافیک واقعی)")
+    args = ap.parse_args()
+
+    ts = datetime.now(timezone.utc).strftime("%Y%m%d_%H%M")
+    lines, warnings = await build(args.days, args.include_calibration)
+
+    header = [f"# پایش هفتگی بات — {ts} UTC", ""]
+    if warnings:
+        header += ["## ⚠️ هشدارها", *[f"- {w}" for w in warnings], ""]
+
+    out_dir = Path(settings.OBS_VOICE_DIR).parent / "reports"
+    out_dir.mkdir(parents=True, exist_ok=True)
+    report = out_dir / f"monitoring_{ts}.md"
+    report.write_text("\n".join(header + lines), encoding="utf-8")
+
+    print("\n".join(header + lines))
+    print(f"\nگزارش: {report}")
+    if args.check and warnings:
+        sys.exit(1)
+
+
+if __name__ == "__main__":
+    asyncio.run(main())